سنگ تیپا خورده مدهوش

در تلاش ِ شب که ابر ِ تيره می‌بارد
روی ِ دريای ِ هراس‌انگيز
 

وز فراز ِ بُرج ِ بارانداز ِ خلوت مرغ ِ باران می‌کشد فرياد ِ خشم‌آميز
 

و سرود ِ سرد و پُرتوفان ِ دريای ِ حماسه‌خوان گرفته اوج
می‌زند بالای هر بام و سرائی موج
 

و عبوس ِ ظلمت ِ خيس ِ شب ِ مغموم
ثقل ِ ناهنجار ِ خود را بر سکوت ِ بندر ِ خاموش می‌ريزد ــ

                         می‌کشد دیوانه‌واری

                                              در چنین هنگامه

                                                               روی ِ گام‌های ِ کُند و سنگين‌اش
 

پيکری افسرده را خاموش.
مرغ ِ باران می‌کشد فرياد دائم:
 

ــ عابر! ای عابر!
جامه‌ات خيس آمد از باران.
نيست‌ات آهنگ ِ خفتن
يا نشستن در بر ِ ياران؟...

ابر می‌گريد
باد می‌گردد
و به زير ِ لب چنين می‌گويد عابر:
 

ــ آه!
رفته‌اند از من همه بيگانه‌خو با من...
من به هذيان ِ تب ِ رويای ِ خود دارم
گفت‌وگو با يار ِ ديگرسان
کاين عطش جز با تلاش ِ بوسه‌ی ِ خونين ِ او درمان نمی‌گيرد.

□
 

اندر آن هنگامه کاندر بندر ِ مغلوب
باد می‌غلتد درون ِ بستر ِ ظلمت
ابر می‌غرد وزاو هر چيز می‌ماند به ره منکوب،
مرغ ِ باران می‌زند فرياد:
 

ــ عابر! در شبی اين‌گونه توفانی
گوشه‌ی ِ گرمی نمی‌جوئی؟
يا بدين پُرسنده‌ی ِ دل‌سوز
پاسخ ِ سردی نمی گوئی؟

ابر می‌گريد
باد می‌گردد
و به خود اين‌گونه در نجوای ِ خاموش است عابر:
 

ــ خانه‌ام، افسوس!
بي‌چراغ و آتشی آن‌سان که من خواهم، خموش و سرد و
تاريک است.
□
 

رعد می‌ترکد به خنده از پس ِ نجوای ِ آرامی که دارد با شب ِ چرکين
وز پس ِ نجوای ِ آرام‌اش
سردخندی غم‌زده، دزدانه، از او بر لب ِ شب می‌گريزد
می‌زند شب با غم‌اش لب‌خند...
 

مرغ ِ باران می‌دهد آواز:
 

ــ ای شب‌گرد!
از چنين بی‌نقشه رفتن تن نفرسودت؟

ابر می‌گريد
باد می‌گردد
و به خود اين‌گونه نجوا می‌کند عابر:
 

ــ با چنين هر در زدن، هر گوشه گرديدن،
در شبی که‌ش وهم از پستان ِ چونان قير نوشد زهر،
ره‌گذار ِ مقصد ِ فردای ِ خويش‌ام من...
ورنه در اين‌گونه شب اين‌گونه باران اين‌چنين توفان
که تواند داشت منظوری که سودی در نظر با آن نبندد نقش؟
مرغ ِ مسکين! زنده‌گی زيباست
خُورد و خُفتی نيست بی‌مقصود.

می‌توان هرگونه کشتي راند بر دريا:
می‌توان مستانه در مهتاب با ياری بلم بر خلوت ِ آرام ِ دريا راند
می‌توان زير ِ نگاه ِ ماه با آواز ِ قايق‌ران سه‌تاری زد لبی بوسيد.
ليکن آن شب‌خيز ِ تن‌پولاد ماهي‌گير
که به زير ِ چشم ِ توفان برمی‌افرازد شراع ِ کشتی‌ی ِ خود را
در نشيب ِ پرتگاه مظلم ِ خيزاب‌های ِ هايل ِ دريا
تا بگيرد زاد و رود ِ زنده‌گی را از دهان ِ مرگ،
مانده با دندان‌اش آيا طعم ِ ديگرسان
از تلاش ِ بوسه‌ئی خونين
که به گرماگرم ِ وصلی کوته و پُردرد
بر لبان ِ زنده‌گی داده است؟

مرغ ِ مسکين! زنده‌گی زيباست...
من درين گود ِ سياه و سرد و توفانی نظر با جُست‌وجوی ِ
گوهری دارم
تارک ِ زيباي ِ صبح ِ روشن ِ فردای ِ خود را تا بدان گوهر
بيارايم.
مرغ ِ مسکين! زنده‌گی، بی‌گوهری اين‌گونه، نازيباست!

□
 

اندر آن سرماي ِ تاريکي
که چراغ ِ مرد ِ قايق‌چی به پُشت ِ پنجره افسرده می ماند
و سياهی می‌مکد هر نور را در بطن ِ هر فانوس
وز ملالی گُنگ

                    دریا

                        در تب هذیانی‌اش

                                             با خویش می‌پیچد،

وز هراسی کور

                پنهان می‌شود

                                  در بسترِ شب

                                                    باد،
 

وز نشاطی مست

                           رعد

                                از خنده می‌ترکد
 

وز نهيبی سخت

                     ابرِ خسته

                                 می‌گرید،-
 

درپناه ِ قايقي وارون پی ِ تعمير بر ساحل
بين ِ جمعی گفت‌وگوشان گرم
شمع ِ خُردی شعله‌اش بر فرق می‌لرزد.
 

ابر می‌گريد
باد می‌گردد

 

              وندرین هنگامه

                              روی ِ گام‌هاي ِ کُند و سنگين‌اش

بازمی‌اِستد ز راه‌اش مَرد

                         وزگلو می‌خواند آوازی که

                                                     ماهی‌خوار می‌خواند

                                                                               شباهنگام

                                                                                         آن آواز
                                                                                             بردريا
 

پس، به زير ِ قايق ِ وارون
با تلاش‌اش از پی ِ به‌زيستن، اميد می‌تابد به چشم‌اش رنگ...
 

□

 

می‌زند باران به انگشت ِ بلورين 

                                           ضرب

                                                با وارون شده قایق
 

می‌کشد دريا غريو ِ خشم

                                  می‌خورد شب

                                                     بر تن

                                                          از توفان

                                                                 به تسليمی که دارد

                                                                                            مُشت
 

می‌گزد بندر
با غمی انگشت.
 

تا دل ِ شب از اميدانگيز ِ يک اختر تهی گردد
ابر می‌گريد
باد می‌گردد...
 

                                          احمد شاملو

                             بندر انزلي  -  ۱۸ اسفند ِ ۱۳۲۹

 

  شاید بتوان گوهر بینش آزاد مردانه را در ده دستور نوین خلاصه کرد، اما نه به عزم آنکه این ده دستور جانشین ده فرمان شوند، بلکه برای تکمیل آن. ده فرمانی که من، به عنوان معلم، می توانم مقرر دارم بدین شرح است :

  - 1 هیچ گاه هیچ چیز را یقین مپندار.
  - 2 زنهار مپندار که کوشش برای پوشاندن حقیقت کاری بجا است، زیرا بی تردید حقیقت از پرده بیرون خواهد افتاد.
  - 3 هرگز در پی آن مباش که این اندیشه را که “بی تردید کامیاب خواهی شد” فرو خوابانی.
  - 4 هر گاه با مانعی، حتی از جانب شوهر یا فرزندانت، روبرو شدی بکوش تا با دلیل، ونه با آمریت، بر آن پیروز شوی، زیرا پیروزی بر اساس آمریت خواب و خیال است و فریب.
  - 5 برای آمریت دیگران حرمت قائل مباش، زیرا همیشه آمریتهای متضاد وجود دارند.
  - 6 برای از بین بردن عقیده هایی که به نظرت مهلک می رسند به قدرت دست میاز، زیرا اگر چنین کسی آن عقیده ها تو را از میان خواهند برد.
 - 7 از داشتن عقیده ای مخالف عقاید عموم بیمناک مباش ، زیرا هر عقیده ای که امروز مورد قبول است زمانی مخالف عقیده عموم بوده است.
  - 8 از مخالفت هوشیارانه بیشتر محظوظ شو تا از موافقت منفعلانه ، زیرا اگر به هوشیاری چنانکه باید ارج بگذاری آن مخالفت به همداستانی عمیقتری خواهد انجامید تا این موافقت.
  - 9 در حد وسواس جانبدار حقیقت باش ، حتی اگر حقیقت مایه دردسر باشد ، زیرا کوشش تو برای پوشاندن آن بیشتر موجب زحمت خواهد بود.
  - 10 بر خوشبختی کسانی که در بهشت دیوانگان بسر می برند رشک مبر ، زیرا که این زندگی را خوشبخت پنداشتن خود نشانه دیوانگی است.

 

  برتراند راسل                                          

  

نشنيده ايد داستانِ آن ديوانه را که در روشنایِ روز با فانوسِ افروخته به بازارگاه دويد و پيوسته فرياد می‌زد که، “من خدا را مي‌جويم! من خدا را مي‌جويم!”؟ و چون آن جا بسياري گردِ هم ايستاده بودند که خدا را باور نداشتند، سخت خنده برانگيخت. يکی گفت، “مگر رفته و گم شده؟” ديگری گفت، “نکند بچّه بوده و راه‌اش را گم کرده؟ يا رو پنهان کرده؟ يا از ما می‌ترسد؟ يا رفته و کـَشتی گرفته و به دياري ديگر  زده؟” اين گونه ميانِ خود هياهوکنان خنده سر می‌دادند. امّا ديوانه به ميانِ ايشان پريد و خيره‌ـ‌‌خيره در ايشان نگريست و بانگ برآورد که، “ کجا رفته است خدا؟ من شما را می‌گويم: ما او را کشته ايم! شما و من! ما همگی قاتلانِ او ايم . امّا چنين کاری چه گونه از ما سر زد؟ چه شد که توانستيم دريا را سَر کشيم؟ چه کس ما را اسفنجي داد که با آن افق را سراسر فروشوييم؟ هيچ می‌دانستيم چه می‌کنيم آن گاه که اين زمين را از خورشيد‌ـ‌اش جدا می‌کرديم؟ اکنون به کدام سو روان است؟ ما خود به کدام سو روان ايم؟ آيا نه به دور از همه‌یِ خورشيدها؟ همواره درنمی‌غلتيم؟ به پشت، به پهلو، به پيش، به اين سو و به آن سو؟ کجا ديگر فرازي در کار است و فرودي؟ آيا نه چنان است که در يک هيچِِ بی‌پايان سرگشته ايم؟ مگر این دَمِ فضایِ تهي نيست که بر ما می‌دمد؟ سردتر نشده است؟ شب آيا مدام پيش‌تر نمی‌آيد و شب‌تر نمی‌شود؟ مگر نمی‌بايد در روشنایِ روز فانوس افروخت؟ های‌‌ـ‌هویِ گورکنان هيچ به گوش‌ِمان نمی‌رسد، که دارند خدا را به خاک می‌سپارند؟ از آن گـَنديدگیِ خدايانه هنوز هیچ بويي به ما نمی‌رسد؟ – زيرا که خدايان نيز می‌گندند!  خدا مرده است! خدا مرده می‌ماند! این ما ايم که او را کشته ايم! چه گونه خود را آرام خواهيم بخشيد، ما، خون‌ريزترينِ خون‌ريزان؟  قدسی‌ترين و تواناترين چيزي که جهان تاکنون داشت در زيرِ کاردهایِ ما غرقه به خون است– اين خون را که از ما خواهد شست؟ با کدامين آب خود را پاک توانيم کرد؟ کدامين جشنِ گناه‌شويان، کدامين بازیِ مقدّس را می‌بايد [برایِ شستنِ آن گناه] بنياد کنيم؟ چنين کاري آيا ستـُرگ‌تر از آن نيست که ما را درخور باشد؟ ما خود آيا نمی‌بايد خدايان شويم تا درخورِ آن بنماييم؟ کاري از اين کارِستان‌تر نبوده است– و همانا آن که از پیِ ما پا به جهان بگذارد، به سببِ چنين کارِستاني از آنِ تاريخي والاتر خواهد بود؛ والاتر از هر تاريخي که تاکنون بوده است!– اين جا ديوانه خاموش شد و باز در شنوندگان‌اش نگريست. آنان نيز خاموش بودند و شگفت‌زده در وی می‌نگريستند. سرانجام فانوس را بر زمين زد چنان که خُرد و خاموش شد. آنگاه گفت، “بسي زود آمده ام. زمانه هنوز زمانه‌یِ من نيست. اين رويدادِ شگرف هنوز در گشت‌ـ‌وـ‌گذار است و در گردش– و هنوز به گوشِ آدميان نرسيده است. آذرخش و تندر را زماني بايد؛ نورِ ستارگان را زماني بايد؛ کارِستان‌ها را زماني بايد تا ديده و شنيده شوند. اين کارستان هنوز از دورترين ستارگان نيز از ايشان دورتر است– و با اين همه، کار کارِ  ايشان است!”

   آورده اند که ديوانه همان روز خود را به گونه‌گون کليساها درانداخت و سرودِ “آرامشِ ابدی خدا را باد” سر داد. چون گريبان‌اش را گرفتند که چه می‌گويد، تا او را بيرون اندازند، در پاسخ چيزي جز اين نگفت که،” آخر اين کليساها چيستند اگر که گورستان و گورخانه‌یِ خدا نيستند؟”

 

                       سپیده دمان - فردریک ویلهلم نیچه

تحلیل این مطلب را  میتوانید در (وبلاگ استاد داریوش آشوری) بخوانید

بچه‌ی زیبای جگنی نرم
 - فراخ شانه، باریک اندام،
رنگ و رویش از سیب ِ شبانه
درشت چشم و گس دهان
و اعصابش از نقره‌ی سوزان -
از خلوت ِ کوچه می‌گذرد.
کفش ِ سیاه ِ برقی‌اش
به آهنگ مضاعفی که
دردهای موجز ِ بهشتی را می‌سراید
کوکبی‌های یکدست را می‌شکند .

بر سرتاسر ِ دریا کنار
یکی نخل نیست که بدو ماند،
نه شهریاری بر اورنگ
نه ستاره‌یی تابان در گذر.
چندان که سر
بر سینه‌ی یَشم ِ خویش فروافکند
شب به جست‌وجوی دشت‌ها برمی‌خیزد
تا در برابرش به زانو درآید.

تنها گیتارها به طنین درمی‌آیند
از برای جبریل، ملک مقرب،

هان، جبریل قدیس!
کودک در بطن ِ مادر می‌گرید.
از یاد مبر که جامه‌ات را
کولیان به تو بخشیده‌اند.

سروش پادشاهان مجوس
ماه رخسار و مسکین جامه
بر ستاره‌یی که از کوچه‌ی تنگ فرا می‌رسد
در فراز می‌کند.
جبریل قدیس، مَلِک مقرب،
که آمیزه‌ی لبخنده و سوسن است
به دیدارش می‌آید.
بر جلیقه‌ی گلبوته دوزی‌اش
زنجره‌های پنهان می‌تپند
و ستاره‌گان شب
به خلخال‌ها مبدل می‌شوند.

 جبریل قدیس
اینک، منم
زنی به سه میخ شادی
مجروح!
بر رخساره‌ی حیرت زده‌ام
یاسمن‌ها را به تابش درمی‌آوری.
خدایت نگهدارد ای سروش
-ای زاده‌ی اعجاز!-
تو را پسری خواهد بود
از ترکه‌های نسیم زیباتر.

ای جبریلک ِ عمرم،
جبریل ِ نی‌نی ِ چشم‌های من!
تا تو را بَرنشانم
تختی از میخک‌های نو شکفته
به خواب خواهم دید.

 خدایت نگه‌دارد ای سروش!
ای ماه رخساره و مسکین جامه!

 تو چه تابانی، جبریل!
جبریلک ِ عمر من !
در عمق پستان‌هایم
شیر گرمی را که فواره می‌زند احساس می‌کنم.
خدات نگهدارد ای سروش!
ایِ آغاز صد سلاله‌ی شاهی!
در چشم‌هایت
منظره‌ی سواری
رنگ می‌گیرد.

بر سینه‌ی هاتف ِ حیرت‌زده
آواز می‌خواند کودک
و در صدای ظریف‌اش
سه مغز بادام سبز می‌لرزد.

جبریل قدّیس از نردبانی
بر آسمان بالا می‌رود
و ستاره‌گان شب
به جاودانه‌گان مبدل می‌شوند.

 

گارسیا لورکا

ترجمه احمد شاملو

 

«ترانه» از "رافائل مارتینز"

 

مادر!

  هیچ زنی مرا از تو ندزدید

     ترانه‌ها

        مرا از همه‌ی زنان ربودند

مرا به مالاگا کشاندند

  بر گور ترانه‌ای در مالاگا گریستم

    با ترانه‌ای دیگر در سویل زاده شدم

      ترانه‌ها در آغوش برفی زنان دفن می‌شدند

        بر دامن رنگی تو جوانه می‌زدند.

مادر!

  من آن چشم‌های سبز مالاگایی را می‌خواهم

     «دندون رو جیگر بزار، اونا مال توئن»

  من پوست مهتابی شهزاده‌ی سویل را می‌خواهم

     «زود باش! بزرگ شو! اونام مال توئن»

  چشم‌های هیچ زنی در مالاگا سبز نبود

     در سویل شهزاده‌ای نبود.

مادر!

  گل سرخی در دست و

     بستری از بنفشه نداری؟

این زخم، این گلوله و این برف

     در ترانه‌هایت نبود

          حالا کجا بروم از سویل؟

لینک از وازنا

در این قحـط - سـال ِ دمـشـقی

 

 

کلامی برافـروز از نـو، خـــدا را !

               جـوانمـرد یـارا !

                        جـوانمـرد یـارا !

 

 

چـراغ کلامی که مـن پیـش پا را ببـیـنم

                     دریـن روشـنی هـای ریمـن

خـدا در خـسـوف اسـت و ابلـیـس تـابـان

                             چـراغی برافـروز تا مـن خــــدا را ببـیـنم.

 

 

در این قحـط سـال دمـشـقی

        اگـر حـرمت "عــــشـــق" را پـاس داری

                تـو را مـی تـوان خـواند "عـــاشـــق"،

وگـــر نه به هـنـگام عـیـش و فـراخـی

           بـه آواز هـر چـنـگ و رودی

                       تـوان از لـب هر مخـّــنــث

                                   ره عــــاشـــقـــی را شـنـودن سـرودی

 

 

کـلامـی برافـروز از نـو، خـدا را !

                جـوانمـرد یـارا !

                         جـوانمـرد یـارا !

 

 

        استاد محمدرضا شفیعی کدکنی

 

حکایت عقاب و کلاغ

 

 

 متوسط عمر عقاب 30 سال است و متوسط عمر کلاغ 300 سال...

عقابی در بلندای قله رفیعی لانه داشت. عقاب به پایان عمرش نزدیک شده بود، اما نمیخواست بمیرد. به یاد آورد که پدرش از پدرش که او هم از پدرش شنیده بود که در پایین قله کلاغی لانه دارد. 4 نسل از خانواده عقابها این کلاغ را دیده بودند اما کلاغ هنوز به نیمه عمر خود نیز نرسیده بود !

اما زندگی کلاغ کاملا متفاوت با زندگی او بود. عقاب که همیشه در اوج آسمان جا داشت و غذایش گوشت تازه و آب چشمه ساران کوهسار بود دید که کلاغ چگونه دزدی میکند، چگونه تحقیر میشود، چگونه از پسمانده غذا میخورد و از آب لجن سیراب میشود...

به لانه کلاغ رسید، کلاغ با وحشت و تعجب به وی نگریست ! چه امری این افتخار را نصیب او کرده بود ؟! عقاب داستان را برای کلاغ گفت و از او خواست تا راز عمر طولانیش را برای وی فاش کند.

کلاغ گفت که این کار را خواهد کرد و به او یاد خواهد داد آنچه خود انجام داده است تا عمر طولانی به دست آورد، پس باید عقاب از این پس با او زندگی کند و دمخور او شود و عقاب پذیرفت!

عقاب در دلش به کلاغ حسادت کرد، تصمیم گرفت به نزد کلاغ برود و راز عمر طولانی وی را جستجو کند. بنابراین بال گشود و در آسمان به پرواز درآمد. شکوه و عظمت عقاب بر کسی پوشیده نبود. با پروازش در زمین هیاهویی شد. پرندگان با حسرتی آمیخته با ترس به لای درختان گریختند، خرگوش ها و آهوان سراسیمه به دل جنگل پناه بردند و چوپان در حالی که مسیر حرکت عقاب را می نگریست به سوی گله دوید اما عقاب را اندیشه دیگر در سر بود.....

 

فریاد گم شده تو

 

ای که حضورت همه دادخواهی بود

نخست به تو گفتند:

هرگز مباد کامت به شیرینی آن سیب یا تردی گندم

و چه سرافراز بر جبر آن دشنام محدود پا فشردی

تا افشره همه دردها بر تو نفرین گشت

آنگاه که تو تنها گشتی

و همه جهان دانست

هیچ گلوگاهی را توان آزمودن فریاد تو نیست

چراکه جنس فریاد تورا نه خدا و نه شیطان آفرید

که تو آن قطره دردی بودی

به آزادی از گونه انسان به خاک برآمده

و بر مداری که آغاز و انجام یک نقطه بود

بی صبرانه به دوری باطل می گردی

و می گردم

و میگردند

اینک کامت به سیب و گندم گوارا باد

تا هر جبر بر تو سجد کند

تا هر مرز بر تو نماز آرد

 

 " آزاد"

همگی منتظر بودیم تا وجدان بیدار یک هنرمند اسطوره ای را، در کنار اعتراض اولیه ایشان، در کار هنری نیز ببینیم. اینک خسروی آواز ایران چنان شوری با خواندن این شعر از حنجره طلائیش بر روان ما افکند، که گویی همواره مبارزه بیدار خواهد بود.....

استاد آواز ایران به تازگی اثری تحت عنوان "زبان آتش و آهن" با شعری از زنده یاد "فریدون مشیری" در دستگاه شور ضبط  نموده اند. این اثر با آهنگسازی استاد "محمدرضا شجریان" و تنظیم "مجید درخشانی" با همکاری ارکستر سمفونیک و در دستگاه شور اجرا شده است. گويا در ابتدا قرار بر این بود که این اثر در دستگاه ماهور اجرا شود، ولی بدنبال وقایع رخ داده در کشورمان، دستگاه اجرای این اثر - طبق تشخیص استاد - از دستگاه ماهور به شور تغییر داده شد.

شعر این تصنیف

                          دانلود آهنگ با کیفیت عالی ( 12 مگابایت )

                                                دانلود آهنگ با کیفیت خوب ( 8 مگابایت )

                                                                     دانلود آهنگ با کیفیت متوسط ( 3 مگابایت ) 

       

متن زیر را که با نام بخشی از مصاحبه با احمد شاملو در وازنا آمده و بسیار خواندنی‌ست دراین‌جا می‌آورم که امیدوارم از مطالعه‌ی آن بیش‌تر بیاموزیم.

 
یاد شاملوی بزرگ همیشه گرامی باد.

............................................................................

بخشی از یک مصاحبه با احمد شاملو – مصاحبه‌کننده: ماریا پرسون، سوئد

□

آقای شاملو، همه‏ی جوان‏هائی که ‏من ملاقات‏شان کردم از شما به‏عنوان بزرگ‏ترين شاعر ايران تجليل ‏کردند. محبوبيت شما به خصوص درميان نسل جوان برای‏تان چه اهميتی دارد؟ آيا به‏نظر شما چه فرقی بين دنيای ذهنی‏ی جوانان امروز و دوره‏ی جوانی‏ خودتان هست؟

- کلماتی ‏هست ‏که ظاهرا از هر سو نگاه ‏کنيم زيباست: همچون کلماتی ‏که ‏شما در اين سوآل ‏به ‏کار برديد. کلماتی ‏چون بزرگ‏ترين‏ شاعر، تجليل ‏شدن، محبوبیت، و جز اين‏ها... اما يک‏ بار ديگر سر برگردانيد و اين ‏بار از منظری‏ که ‏ما ايستاده‏ايم به ‏اين‏ها نگاه ‏کنيد: پروار بودن ‏آهو را از چشم ‏خود آن‏ حيوان ‏هم ‏ببينيد و مفهوم ‏زيبائی ‏پر و بال يا آواز مرغ‏ خوش‏خوان را از ديد پرنده‏ای هم که ‏صياد، هرسحر با دام و قفس‏هايش در دشت يا کشتزار پيرامون ده به جست‏وجويش می‏رود بسنجيد... ما در شرايطی ‏هستيم که گاه‏گاه اين ‏کلمات تنها با مفاهيم ‏دردناکی چون قربانی ‏شدن و در خون ‏خويش ‏غوطه‏زدن مترادف است . اين‏جا جلاد زندان فرياد می‏زند: کجاست ‏آن‏ شاعر تيره‏بخت که درسياه‏چال هم به ‏ستايش آزادی شعرمی‏سرايد؟ و آن‏گاه ‏لبان شاعر را به‏ جوال‏دوز و نخ‏قند می‏دوزد و چون از اين ‏کار طرفی‏ برنمی‏بندد در سلول مجرد زندان با تزريق سرنگ پر از هوا برای ‏هميشه خاموش‏اش ‏می‏کند. نام ‏بردن از اين شاعر (: فرخی) چه سودی در بر دارد حال ‏آن‏که امثال او درخاطره‏ی ‏مافراوان ‏است؟ ـ پنجاه ‏سال‏ پيش ‏از اين، نيما که ‏استاد و پير ما بود گفت: "آن ‏که ‏در هنر دست به ‏کاری‏ تازه می‏زند می‏بايد مقامی چون‏ مقام شهادت را بپذيرد ! منظور او از بيان ‏اين ‏نکته چيزی ‏جز اين ‏نبود که ‏اگر شاعر طرحی‏ تازه ‏که تا آن ‏زمان هنوز سابقه‏ی اجتماعی‏ چندانی ‏نداشت در نيفکند و شعر را که ‏تا آن ‏زمان بيش‏ترغمنامه‏ی فردی عاشقانه بود همچون‏ سلاحی در مبارزه ‏برای بهروزی انسان به ‏دست ‏نگيرد ارزش وجودی خود و شعر را انکار کرده ‏است . در مراتب تربيت‏ اجتماعی‏ ‏ما سخن‏ گفتن ‏از خود را منم‏زدن ناميده‏اند که‏ چيزی از آن‏ نفرت‏انگيزتر نيست . اما من‏ آن‌چه ‏را که ‏شما بلافاصله ‏در آغاز صحبت‏مان به ‏ميان ‏آورديد "تعميدخون" می‏نامم يعنی نصيبه‏ی‏ گرانبهائی ‏که‏ هيچ‏چيز هم‏ارز آن ‏نيست . اين ‏همان تعميد خون ‏است که ‏در روزگاران ‏گذشته جان‏ خود را گرو عقدش می‏کرده‏اند . بيش‏ از چند دهه به‏ويژه ‏در اين‏ دو دهه‏ی ‏اخير تلاش آشکاری صورت‏گرفت که‏ آثار ما، تعدادی از شاعران و نويسند‏گان، به ‏چاپ‏ نرسد و نسل جوانی که‏ مخاطب ماست از بخش امروزين فرهنگی‏ که مخاطبان ‏خود را به‌خصوص‏ در ميان ‏ايشان ‏می‏جويد يک‏سره جدا بماند. حدود شانزده ‏سال مجموعه‏های ‏شعر من در کشورم مطلقا اجازه‏ی ‏انتشار نيافت که ‏هنوز هم ‏تعدادی از آن‏ها ناياب‏ است. (البته از يک‏ جائی به‏ بعد، يکی‏ دو مجله که ‏هر از چند ماهی يک شماره منتشر می‏شد برای‏ شعر من اجازه‏ی‏ نشر يافت که‏ هنوز هم نتوانسته‏ام ‏از منطق ‏اين ‏کار سر دربياورم، هرچند که ‏يکی ‏از اين ‏دو مجله متهم ‏می‏شد که ‏مخالف‏ انقلاب‏ است! (درعوض، مطبوعات رسمی و نيم‏رسمی و نشريات وابسته ‏به ‏گروه‏های فشار (که غالب ‏افرادشان يک‏سره فاقد سواد خواندن و نوشتن‏اند) با چاپ کيفرخواست‌های بی‏دليل و مدرک، پيرامون ‏ما عده‏ای از نويسند‏گان فضائی چنان آکنده از رعب و وحشت ايجاد کرده‏ بودند که‏ مبارزه با عوارض‏ دلهره‏ای که ‏به ‏جان کس‏ و کار ما انداخته ‏بود به ‏ناچار بخش‏ مهمی‏ از وقت ‏و فرصت ‏فعاليت ‏ما را مصروف خود می‏کرد چرا که به ‏هر حال آثار زهر بهتان‏ها را نمی‏توان ‏نديده ‏گرفت و اين ‏همه ‏در حالی ‏بود که‏ ما برای ‏دفاع ‏از خود نيز فضائی ‏نمی‏يافتيم. به قول سعدی: (۱۲۹۳ - ۱۲۱۳) سنگ‏ها را بسته ‏بودند و سگ‏ها را گشوده! (سعدی شاعر قرن سيزدهم ميلادی‏ست. می‏بينيد که ‏انگار تو مملکت‏ ما هميشه ‏در بر يک‏ پاشنه چرخيده ! اما، درنهايت، بايد بگويم گناه ‏از ما بود که‏ نسل جوان‏مان را چنان‏ که ‏هست نشناخته ‏بوديم! درست هنگامی ‏که ياوه‏گويان می‏پنداشتند ما را به ‏جائی روانه ‏کرده‏اند که‏ ديگر برای‏مان راه ‏نجاتی نمانده و به‌خصوص نام ‏ما يک‏سره از ذهن جوانان بيست و بيست و پنج ساله‏ی ‏انقلابی زدوده شده، ازنمايش‏گاه بين‏المللی‏ کتاب سال ۱۹۹۳ خبر آمد که ‏تمامی‏ نسخ مجموعه‏های شعر من ‏که ‏پس ‏از سال‏ها اجبار به ‏سکوت اجازه‏ی ‏نشر پيدا کرده و ناگهان بی‏خبر در تيراژهای ده‏ هزار جلدی‏ به ‏نمايش‏گاه ‏عرضه‏ شده ‏بود ظرف‏ سه ‏روز به ‏فروش‏ رفته ‏است! و اين بدان ‏معنی ‏بود که‏ ما در امر ارزيابی‏ نسل جوان کشورمان سخت به‏ خطا رفته‏ بوديم. و اين بدان‏ معنی بود که ‏احتمالا درگيری‏های ‏فکری و خستگی و شايد بی‏حوصلگی ما را گرفتار ضعف قضاوت و نوميدی کرده‏بود. و اين بدان معنی ‏بود که‏ از ميان کج‏انديشی‏ها و ستيزه‏جوئی‏های اهرمنانه نسلی سر برآورده که‏ يأس‏ و خستگی نمی‏شناسد و به ‏آسانی از پای ‏طلب نمی‏نشيند! آن‌گاه جوانان نسخه‏های‏ کپی‏ شده‏ای ‏از آثار ما شاعران‏ غضب‏گير شده را نشان‏مان دادند که ‏از فرط دست‏ به ‏دست ‏شدن به‏ راستی ديگر قابل ‏استفاده ‏نبود. سوآل ديگرتان تفاوت ميان دوره‏ی ‏جوانی‏ ما و دوره‏ی ‏جوانی‏ نسل معاصر بود.

جوانی‏ ما سراسر با دغدغه‏ی آزادی‏ گذشت. امروز هم نسل جوان ما با همين
دغدغه‏ می‏زيید و آن را در هر جا که مجال پيدا کند به ‏زبان می‏آورد. اما اين ‏نسل پوياتر و پربارتر است. سال‏های جوانی‏ ما در رؤيای ‏مبارزه به ‏سر آمد اما اين ‏نسل، راست در ميدان مبارزه به‏ جهان ‏آمده. تفاوت در اين ‏است . چنان‏که پيش ‏از اين ‏گفتم: در مراتب‏ تربيتی‏ ‏ما چيزی نفرت‏انگيزتر از به‏ خود پرداختن و از خود سخن ‏گفتن ‏نيست و شرم‏ بر من ‏باد که ‏گرفتار چنين‏ موردی‏ شده‏ام و علی‏رغم ‏آگاهی ‏از زشتی‏ اين‏ کار بسيار از خود سخن ‏گفتم. بزرگان ‏ما گفته‏اند جريمه‏ی ‏از خود گفتن خاموشی ‏گزيدن است. پس به ‏من ‏اجازه ‏بدهيد سخن را به‏ همين‌جا پايان ‏بدهم به‏خصوص که سوآل‏های ‏ديگرتان سياسی‏ست و از آن‏جا که من‏ به ‏عنوان ‏سخن‏گوی هم‌قلمانم انتخاب ‏نشده‏ام به‏ خود اجازه‏ نمی‏دهم بی‏مشورت با دوستان به ‏اين قلمرو پا بگذارم.

 

امیدوارم روزی برسه که بدونیم بزرگترین نماد صادقانه

 روشنفکری و حقیقت جویی را چطور پاس بداریم و براستی ازش بیاموزیم.